EU pred velikom promjenom: Moguće ukidanje veta i odlučivanje kvalifikovanom većinom

Kolegijum evropskih komesara trebalo bi 30. septembra da razmatra pretpristupne analize politika koje treba da pokažu kako Evropska unija mora da prilagodi svoje institucije, budžet i ključne politike budućem prijemu novih članica, saznaje Pobjeda.

Riječ je o dokumentu koji bi trebalo da obuhvati četiri osnovne oblasti priprema za proširenu Uniju: vrijednosti, politike, budžet i upravljanje i ponudi odgovore na pitanje može li EU sa više od 27 članica efikasno da donosi odluke, finansira zajedničke politike i zaštiti vladavinu prava.

Datum 30. septembar naveden je u indikativnoj agendi Evropske komisije, zbog čega još ne predstavlja čvrstu garanciju da će dokument tog dana biti usvojen. Njegovo predstavljanje već je odlagano, a konačni termin zavisi od dnevnog reda Kolegijuma, a najave su da bi ipak mogao biti usvojen. Poslije toga je za 15. oktobar predviđena strateška rasprava lidera EU o proširenju pa se može reći da je usvajanje takvog dokumenta koji bi bio priprema za taj sastanak.

Kolegijum evropskih komesara političko je rukovodstvo Evropske komisije i čini ga 27 komesara po jedan iz svake države članice. Svaki član zadužen je za određenu oblast, dok je resor proširenja povjeren komesarki Marti Kos.

Buduće analize trebalo bi da pokažu kakve bi posljedice novo proširenje imalo na zajedničko tržište, poljoprivredu, energetiku, bezbjednost hrane, odbranu, migracije, budžet i institucionalno odlučivanje. Njihov predmet zato nijesu samo obaveze država kandidata, već i spremnost same Evropske unije da primi nove članice.

Razmatranje dokumenta dolazi šest mjeseci nakon što je Evropski parlament 11. marta usvojio Rezoluciju o Strategiji proširenja EU. Rezolucija je jedan od političkih temelja buduće pretpristupne politike, ali nije pravno obavezujuća i sama po sebi ne mijenja postojeća pravila pregovora.

Njome je EP zatražio postepeno napuštanje jednoglasnosti prilikom odlučivanja o međukoracima u procesu pristupanja, uključujući otvaranje i zatvaranje pregovaračkih klastera i poglavlja.

Prema tom prijedlogu, o pojedinim odlukama glasalo bi se kvalifikovanom većinom, čime bi se smanjila mogućnost da jedna država članica zbog političkog ili bilateralnog spora samostalno zaustavi napredovanje kandidata koji je ispunio tehničke uslove.

Takav sistem još nije usvojen. Za njegovu primjenu bile bi potrebne odluke nadležnih institucija EU i saglasnost država članica, koje i dalje imaju ključnu ulogu u politici proširenja.

PRIPREMA ZA NOVE ČLANICE
Pretpristupne analize Evropske komisije ne mogu se posmatrati samo kao razrada martovske rezolucije Evropskog parlamenta.

Komisija je još u martu 2024. godine utvrdila četiri područja priprema za proširenu Uniju: vrijednosti, politike, budžet i upravljanje. Tada je naglašeno da proširenje mora ostati zasnovano na pojedinačnim zaslugama kandidata, ali i da EU mora ojačati sposobnost efikasnog odlučivanja i djelovanja.

Evropski savjet je potom pozvao Komisiju da pripremi detaljne analize kako bi unutrašnje reforme Unije napredovale paralelno sa pristupnim procesima država kandidata.

Cilj je da u trenutku mogućeg prijema novih članica budu spremne obje strane – države koje pristupaju i Evropska unija koja ih prima.

Budući dokument zato bi trebalo da procijeni koliko je sadašnji sistem odlučivanja održiv u proširenoj Uniji, koje politike će zahtijevati izmjene i koliko bi novo proširenje koštalo evropski budžet.

Posebno osjetljiva pitanja biće zajednička poljoprivredna politika, kohezioni fondovi, funkcionisanje jedinstvenog tržišta, energetika, migracije, odbrana i mehanizmi zaštite vladavine prava.

Rad Komisije zasniva se na njenom dokumentu iz 2024. godine, zaključcima Evropskog savjeta i programu rada za 2026, dok martovska rezolucija EP predstavlja važan dodatni politički signal.

POHVALE CRNOJ GORI
EP u martovskoj rezoluciji pohvalio je Crnu Goru zbog znatnog napretka i primio k znanju ambiciju države da pristupne pregovore završi do kraja 2026. godine.

Parlamentarci su pozvali institucije i države članice EU, posebno Evropski savjet, da pozitivno odgovore na takvo zalaganje, uklone prepreke koje postoje na strani Unije i povećaju vjerodostojnost i predvidljivost procesa proširenja.

POBJEDA