ANALIZA: Dokumenti o Spajiću otkrivaju drugačiju priču: Rezervni sastav bio uslov za otpust iz državljanstva Srbije

Dokumenti koje je lider Demokratske narodne partije Milan Knežević predstavio javnosti, tvrdeći da pokazuju da je premijer Milojko Spajić u februaru 2023. godine tražio da bude primljen u rezervni sastav Vojske Srbije, otvaraju političko pitanje, ali njihov pravni značaj nije nužno isti kao politička interpretacija koju im je dao predsjednik DNP-a.

Piše: Bojan OBRENIĆ

Knežević je na konferenciji za medije pokazao dokumenta za koja tvrdi da potvrđuju da je Spajić 17. februara 2023. podnio zahtjev u vezi sa prevođenjem u rezervni sastav, da je Centar Ministarstva odbrane Zvezdara potom donio odgovarajuće rješenje, kao i dokument koji se odnosi na njegov vojni status.
Međutim, samo postojanje takve dokumentacije ne znači automatski da je Spajić dobrovoljno odlučio da pristupi Vojsci Srbije, da služi vojni rok ili da postane profesionalni vojnik.
Propisi Republike Srbije pokazuju da je tada, kao državljanin Srbije, morao imati regulisanu vojnu obavezu kako bi mogao da završi postupak otpusta iz državljanstva.

Dan ranije saopštio da traži otpust

Hronologija događaja zato je posebno značajna.
Spajić je 16. februara 2023. javno priznao da ima državljanstvo Srbije i saopštio da je podnio zahtjev za otpust iz tog državljanstva.
Mediji su takođe zabilježile da je upravo 16. februara objavio da je podnio zahtjev za otpust, nakon višenedjeljne polemike o njegovom državljanstvu i prebivalištu u Srbiji.
Dokument koji je Knežević sada predstavio i tumači kao Spajićev zahtjev za prevođenje u rezervni sastav nosi datum 17. februar 2023. godine, dakle, samo dan nakon što je Spajić javno saopštio da je već pokrenuo postupak izlaska iz srpskog državljanstva.
Prema dokumentaciji koju je Knežević predstavio, nekoliko dana kasnije uslijedilo je i rješenje nadležnog organa Ministarstva odbrane Srbije o njegovom vojnom statusu.
Nekoliko mjeseci kasnije postupak otpusta iz državljanstva Srbije je završen.
Ministarstvo unutrašnjih poslova Crne Gore potvrdilo je Vijestima da je Spajić 30. juna 2023. tom resoru dostavio rješenje o otpustu iz državljanstva Republike Srbije.
Takav redosljed događaja ne dokazuje sam po sebi zbog čega je 17. februara nastala vojna dokumentacija, ali predstavlja važan kontekst koji se ne može zanemariti prilikom njenog tumačenja.

Za otpust je morala biti regulisana vojna obaveza

Ključni podatak nalazi se u Zakonu o državljanstvu Republike Srbije.
Član 28 propisuje da državljaninu Srbije državljanstvo može prestati otpustom ako, između ostalog, „nema smetnji u pogledu vojne obaveze“.
Još konkretnije, Ministarstvo unutrašnjih poslova Srbije na zvaničnoj stranici među dokumentacijom potrebnom muškarcima mlađim od 60 godina za otpust iz državljanstva navodi i uvjerenje vojnog odsjeka o regulisanoj vojnoj obavezi.
To znači da regulisanje vojnog statusa za Spajića, koji je tada još bio državljanin Srbije, nije bilo bez značaja za postupak otpusta.
Ali iz toga se ne može bez dodatne potvrde nadležnih organa zaključiti da je konkretno njegovo prevođenje u rezervni sastav 17. i 20. februara izvršeno isključivo zbog postupka otpusta.
Za takav zaključak bilo bi potrebno da Ministarstvo odbrane Srbije objasni pravni osnov i okolnosti u kojima su dokumenti nastali.

Šta se dešava sa građanima starijim od 30 godina

Spajić je rođen 1987. godine i u februaru 2023. imao je 35 godina.
Upravo je taj podatak važan za razumijevanje srpskih vojnih propisa.
Na zvaničnoj stranici Ministarstva odbrane Srbije navodi se da obavezu služenja u rezervnom sastavu imaju, između ostalih, i lica koja su navršila 30 godina života, a za koja nadležni teritorijalni organ utvrdi da nijesu izbjegavala vojnu obavezu.
Još direktnije to objašnjavaju diplomatsko-konzularna predstavništva Srbije.
Na zvaničnoj stranici Ambasade Srbije u Švajcarskoj piše da za državljane Srbije koji nijesu služili vojni rok centri Ministarstva odbrane po službenoj dužnosti donose rješenja o prevođenju u rezervni sastav kada lice navrši 30 godina.
Na istoj stranici, u odjeljku „Vojna obaveza i otpust iz državljanstva Srbije“, navedeno je da za državljane Srbije koji su izvršili zakonsku obavezu uvođenja u vojnu evidenciju ne postoji smetnja za otpust iz državljanstva.
To je važna razlika u odnosu na tvrdnju da je neko svojevoljno odlučio da se priključi vojsci.
Rezervni sastav nije dobrovoljno služenje vojnog roka
Srbija je od 1. januara 2011. obustavila obavezno služenje vojnog roka, ali time nijesu ukinute vojna evidencija i obaveze rezervnog sastava.
Ministarstvo odbrane Srbije navodi da građani koji ne žele dobrovoljno da služe vojni rok sa oružjem i dalje podliježu obavezi vojne evidencije i, pod zakonskim uslovima, obavezi služenja u rezervnom sastavu.
Dobrovoljno služenje vojnog roka sa oružjem predstavlja sasvim drugi postupak. Za njega se zainteresovano lice prijavljuje na osnovu javnog oglasa, a Ministarstvo odbrane navodi da se za takvo služenje mogu prijaviti kandidati određenog starosnog uzrasta.
Zbog toga prevođenje nekoga u rezervni sastav ne može samo po sebi biti predstavljeno kao dokaz da je ta osoba dobrovoljno otišla na služenje vojnog roka ili postala profesionalni pripadnik Vojske Srbije.

Zakon štiti i lice koje je već zatražilo otpust

Još jedna odredba dodatno je značajna za razumijevanje Spajićevog slučaja.
Član 12 Zakona o vojnoj, radnoj i materijalnoj obavezi Srbije propisuje da se vojni obveznik koji je podnio zahtjev za otpust iz državljanstva Srbije i o tome obavijestio teritorijalni organ ne poziva radi vršenja vojne obaveze dok se ne donese rješenje o njegovom zahtjevu, uz zakonom predviđene izuzetke.
Ukoliko je, dakle, Spajić nadležni vojni organ obavijestio o zahtjevu za otpust, zakon je predviđao poseban režim do donošenja odluke o njegovom državljanstvu.
I ovo dodatno pokazuje zbog čega je potrebno razlikovati regulisanje vojnog statusa od dobrovoljnog stupanja u vojnu službu.
Prestankom državljanstva prestaje i vojna obaveza
Posebno je značajna odredba člana 9 Zakona o vojnoj, radnoj i materijalnoj obavezi.

Njome je propisano da vojnom obvezniku vojna obaveza prestaje ako mu prestane državljanstvo Republike Srbije.
Pošto je MUP Crne Gore potvrdio da je Spajić 30. juna 2023. dostavio rješenje o otpustu iz državljanstva Srbije, tvrdnja da je on danas, samo na osnovu dokumenata iz februara 2023, vojni obveznik Srbije zahtijevala bi dodatne dokaze i pravno objašnjenje.
Dokumenti koje je Knežević predstavio odnose se na period u kojem je Spajić još bio državljanin Srbije.
Dokumenti jesu važni, ali ne dokazuju sve što im se pripisuje
Nema dileme da dokumentacija koju je objavio Knežević ima političku težinu.
Ona dodatno osvjetljava Spajićev status u Srbiji u februaru 2023, u vrijeme kada su pitanja njegovog državljanstva i prebivališta izazvala veliku političku aferu.
Pobjeda je tada objavila fotografiju njegovog srpskog pasoša, izdatog 22. februara 2019. godine, dok je MUP Srbije potvrdio da je imao prebivalište u Beogradu.
Spajić je 16. februara 2023. priznao da ima srpsko državljanstvo i rekao da je podnio zahtjev za otpust. U avgustu iste godine MUP Crne Gore potvrdio je da je rješenje o otpustu dostavio 30. juna.
Dokumenti koje je sada predstavio Knežević zato potvrđuju da je Spajić u tom međuperiodu imao regulisan ili regulisao status pred organima Ministarstva odbrane Srbije.
Međutim, iz njih se bez dodatnog tumačenja nadležnog organa ne može izvesti zaključak da je namjera Spajića bila da dobrovoljno stupi u Vojsku Srbije.
Naprotiv, zakonski okvir pokazuje da je kao tadašnji državljanin Srbije morao da ima regulisanu vojnu obavezu za postupak otpusta, kao i da je prevođenje građana starijih od 30 godina koji nijesu služili vojni rok u rezervni sastav postupak koji nadležni centri Ministarstva odbrane mogu sprovoditi po službenoj dužnosti.
Zbog toga ostaje ključno pitanje koje dokumenti koje je objavio Knežević sami ne rješavaju: da li je Spajićev zahtjev iz februara 2023. bio dio regulisanja vojnog statusa uoči otpusta iz državljanstva ili je imao neki drugi cilj.
Definitivan odgovor na to može dati Ministarstvo odbrane Srbije, objašnjenjem pravnog osnova i povoda za donošenje rješenja iz februara 2023.
Do tada je najpreciznije zaključiti da Kneževićevi dokumenti mogu potvrđivati Spajićev tadašnji status vojnog obveznika i njegovo prevođenje u rezervni sastav, ali sami po sebi ne dokazuju dobrovoljno stupanje u Vojsku Srbije niti da je Spajić danas njen pripadnik.
Ovaj naslov je pravno znatno sigurniji od „Rezervni sastav bio uslov za otpust“, jer regulisana vojna obaveza jeste potvrđen uslov, ali iz trenutno javno dostupnih podataka ne možemo definitivno tvrditi da je baš konkretno prevođenje Spajića u rezervni sastav urađeno radi otpusta. To bi moralo potvrditi Ministarstvo odbrane Srbije.