Vodovodna i komunalna preduzeća su prošle godine ukupno imala 2.255 zaposlenih

Sedam preduzeća poslovalo sa gubitkom, 14 ima prekomjeran broj zaposlenih

Vodovodna i komunalna preduzeća su prošle godine ukupno imala 2.255 zaposlenih. Na nivou sektora je ostvaren gubitak od 3,97 miliona eura, od čega se 1,45 miliona odnosi na Vodovod i kanalizaciju Budva. Najvišu stopu naplate imao je ViK Berane (122 odsto), dok je najniža bila kod ViK Tuzi (78 odsto) i KD Šavnik (67 odsto). Samo ViK-ovi Herceg Novi, Podgorica i Tuzi isporučenu vodu utvrđuju preko vodomjera, bez paušalnog

Od ukupno 24 preduzeća, koja pružaju komunalne usluge, njih sedam su 2024. godinu završila sa gubitkom – ViK Andrijevica, Berane, Budva, Cetinje, Podgorica, Rožaje i Ulcinj. Godinu ranije, 11 preduzeća poslovalo je negativno. Na nivou sektora, lani je ostvaren gubitak u iznosu od 3,97 miliona eura, od čega se 1,45 miliona odnosi na Vodovod i kanalizaciju Budva. U istom periodu vršioci komunalnih usluga ostvarili su ukupne prihode 65,93 miliona eura, dok rashodi iznose 68,78 miliona eura.

To je navedeno u izvještaju Regulatorne agencija za energetiku i regulisane komunalne djelatnosti (REGAGEN) o aktivnostima u vezi sa regulisanim komunalnim djelatnostima u 2024. godini koji je dostavljen Skupštini Crne Gore na razmatranje. Agencija je, navodi se, uvid u poslovanje preduzeća izvršila na osnovu iskaza koji su preuzeti sa portala e-Prijava Poreske uprave Crne Gore.

ZAPOŠLJAVANJE

Vodovodna i komunalna preduzeća su prošle godine ukupno imala 2.255 zaposlenih, na određeno ili neodređeno vrijeme, a bilo je angažovano još 157, posredstvom agencija za ustupanje zaposlenih ili preko ugovora o privremenim i povremenim poslovima. Podaci se odnose samo na one koji obavljaju poslove u vezi sa regulisanim komunalnim djelatnostima (vodosnabdijevanje i upravljanje komunalnim otpadnim vodama).

Većina preduzeća ima prekomjeran broj zaposlenih.

– Na 1.000 korisnika bilo je 7,95 zaposlenih lica (uključujući i ona angažovana po drugom osnovu), što je pokazatelj prekomjernog broja, iako je niži nego u 2023. godini, kada je iznosio 8,22. Taj pokazatelj ima visoku vrijednost kod većine vršilaca koji pored regulisanih komunalnih obavljaju i druge djelatnosti (KD Šavnik, Plužine, Mojkovac, Gusinje i Petnjica). Taj broj na 1.000 korisnika je veći od prosjeka na nivou Crne Gore kod ViK Andrijevica, ViK Cetinje, ViK Kolašin, KD Plav, ViK Pljevlja, ViK Rožaje, ViK Tuzi, ViK Ulcinj i KD Žabljak. Najmanja vrijednost je bila kod ViK Tivat i iznosi 5,55, dok je manja od prosjeka na nivou Crne Gore kod ViK-ova Bar, Berane, Bijelo Polje, Budva, Danilovgrad, Herceg Novi, Kotor, Nikšić i Podgorica – navedeno je u izvještaju.

Više zaposlenih preko ugovora o radu nego u 2023. godini angažovali su: ViK Andrijevica i Cetinje (za jedan), Budva i Kolašin (dva), Bar (za četiri), KD Gusinje (osam), Herceg Novi (šest), Kotor (sedam) i Tuzi (pet).

Rashodi za zaposlene u preduzećima primorskog regiona čine 47,56 odsto, središnjeg 53,99, a sjevernog 68,76 ukupnih.

KORISNICI

Tokom 2024. godine, u Crnoj Gori je u prosjeku bilo 303.186 korisnika usluge javnog vodosnabdijevanja, od čega je 275.825 fizičkih i 27.361 pravno lice. Broj se povećao za 3,49 odsto u odnosu na 2023. godinu.

Korisnika usluge prihvatanja i odvođenja komunalnih otpadnih voda bilo je 184.630, što je za 3,62 odsto više. Od toga fizičkih lica je bilo 163.747, a pravnih 20.883. Zabilježen je rast kod obje kategorije – za 3,58 odsto, odnosno za 3,92 odsto.

U pogledu nepoštovanja zakona u dijelu nadležnosti koje sprovodi Agencija posebno ističu – KD Petnjica, Gusinje i Plav. Ovi vršioci su djelatnosti u 2024. godini obavljali bez posjedovanja licenci, nijesu podnosili zahtjev za davanje saglasnosti na prijedlog cijena usluga za 2025. godinu ili su taj zahtjev podnijeli nakon propisanog roka i u toku 2024. godine nijesu dostavljali podatke o poslovanju ili su te podatke dostavljali sa značajnim zakašnjenjima – konstatovano je u izvještaju

– Najviše korisnika usluge javnog vodosnabdijevanja u 2024. godini, kao i prethodnih godina, bilo je kod ViK Podgorica (85.506), gdje je za razliku od 2023. godine, kada je došlo do smanjenja broja korisnika u odnosu na 2022. godinu, zabilježen porast za 9,55 odsto. Sa druge strane, kod ViK Cetinje zabilježen je značajan pad broja korisnika (27,28 odsto), što je posljedica sređivanja baza podataka. Najveći broj korisnika usluge prihvatanja i odvođenja komunalnih otpadnih voda u 2024. godini bio je kod ViK Podgorica, i to 55.635. Broj korisnika ove, kao i usluge javnog vodosnabdijevanja se povećao, i to za 7,74 odsto. Najveći porast je ostvaren kod KD Plav, za 9,77 odsto, a kod ViK Cetinje se smanjio za 27,72 odsto – navedeno je u izvještaju.

Četiri preduzeća imaju manje od 1.000 korisnika (ViK Andrijevica, KD Plužine, KD Šavnik i KD Petnjica), gdje je najmanje i dalje kod KD Petnjica – 229. Sedam ima između 1.000 i 5.000 korisnika (KD Gusinje, ViK Kolašin, KD Mojkovac, KD Plav, ViK Rožaje, ViK Tuzi i KD Žabljak), svi, osim ViK Tuzi, su iz sjevernog regiona.

Značajan broj korisnika usluge javnog vodosnabdijevanja (39 odsto) nema priključak na javni kanalizacioni sistem, kao i 2023. godini. Kod fizičkih lica, i dalje iznosi 41 odsto, dok se kod pravnih lica ovaj odnos povećao sa 23 na 24 odsto. Značajno niska priključenost na kanalizacioni sistem je kod ViK Danilovgrad – pet odsto na nivou 2023. godine.

Udio korisnika iz kategorije fizičkih lica u ukupnom broju korisnika je 91 odsto kod javnog vodosnabdijevanja i 89 odsto kod prihvatanja i odvođenja komunalnih otpadnih voda. Kao karakterističan slučaj navodi se ViK Rožaje, gdje je broj korisnika usluge prihvatanja i odvođenja komunalnih otpadnih voda veći od broja korisnika usluge javnog vodosnabdijevanja. Ovakva disproporcija rezultat je toga što je dio korisnika prihvatanja i odvođenja komunalnih otpadnih voda priključen na vodovodne sisteme koji su van nadležnosti ViK Rožaje.

POTISNUTA VODA

U toku 2024. godine sa lokalnih vodoizvorišta, za potrebe javnog snabdijevanja, zahvaćeno je ukupno 118.612.291 m³ vode.

– Podatke o zahvaćenim količinama Agenciji nijesu dostavili: ViK Andrijevica, ViK Berane, ViK Kolašin, KD Mojkovac i KD Šavnik. Sa druge strane, KD Plužine, ViK Rožaje, ViK Tuzi i KD Žabljak su dostavili podatke, ali se ne mogu smatrati relevantnim, iz razloga što je količina zahvaćene jednaka ili približno identična količinama fakturisane vode. KD Gusinje je dostavilo podatke o količinama zahvaćene vode, koji su manji od isporučene, te se ni ovi podaci ne mogu prikazati kao validni. Takođe, KD Plav i Petnjica su dostavili podatke prema kojima su količine zahvaćene vode nerealno veće u odnosu na fakturisane količine. Na osnovu prikazanih vrijednosti o zahvaćenim količinama vode može se konstatovati da je, na bazi mjerenih količina, osam vršilaca u toku 2024. godine sa lokalnih vodoizvorišta zahvatilo 93.164.091 m³ vode, dok ostala količina predstavlja samo procjenu tog podatka – piše u izvještaju.

Najveću količinu vode je zahvatio ViK Podgorica, 41.586.241 m³, što čini 45 odsto zahvaćene vode koja se mjeri. Uračuna je i voda koju ViK Podgorica isporučuje ViK Danilovgrad i koja je u 2024. godini iznosila 2.134.221 m³.

– Bitno je istaći da se podaci ne mogu smatrati pouzdanim, zato što veći broj vršilaca na izvorištima ne posjeduje uređaje za mjerenje količine zahvaćene vode, iako je ta obaveza propisana Zakonom o vodama. To predstavlja veliku prepreku u sagledavanju indikatora koji se odnosi na stepen neprihodovane vode, a koji predstavlja jedan od polaznih osnova za planiranje aktivnosti u pogledu razvitka i unapređenja komunalne infrastrukture, kao i ocjenu efikasnosti rada vršilaca – piše u izvještaju.

Vodovodi su u toku 2024. godine od Regionalnog vodovoda Crnogorsko primorje (RVCP) preuzeli ukupno 8.642.492m³ vode, ili 2,51 odsto više nego 2023. Količina vode koja je preuzeta od RVCP čini 6,79 odsto ukupno potisnute vode.

ISPORUČENA VODA

Korisnicima je lani isporučeno 46.945.876 m³ vode za piće, 35.938.608 m³ fizičkim licima, a 11.007.269 m³ pravnim. To je za šest, odnosno deset odsto više nego 2023. godine.

Najveće povećanje isporučene vode je ostvarilo KD Šavnik za 70 odsto više vode nego u 2023. godini. Značajan porast zabilježen je i kod KD Žabljak, i to za 51 odsto, što je posljedica fakturisanja potrošnje fizičkim licima kojima duži period nije očitavana potrošnja na vodomjerima. Sa druge strane, ViK Andrijevica je za devet odsto manje isporučio vode u odnosu na 2023. godinu, kao ViK Cetinje (pet odsto), KD Mojkovac (četiri odsto) i KD Petnjica (jedan odsto). 

Najviše vode za piće je isporučio ViK Podgorica, i to 16.445.713 m³, što predstavlja 35 odsto ukupno isporučene vode u Crnoj Gori.

U toku 2024. godine od korisnika je prihvaćeno 25.138.572 m³ komunalne otpadne vode, i to 18.156.666 m³ od korisnika iz kategorije fizičkih lica i 6.981.906 m³ od korisnika iz kategorije pravnih lica. Za korisnike iz kategorije fizičkih lica je uvećana za tri odsto, a pravnih lica za osam odsto. Najveća količina prihvaćene komunalne otpadne vode u 2024. godini, kao i 2023. godine je zabilježena kod ViK Podgorica (8.568.910 m³), što predstavlja 34 odsto ukupne količine.

– Evidentna je značajna disproporcija između količina isporučene vode i preuzetih komunalnih otpadnih voda, te čak 46 odsto ukupno isporučene vode se ne ispušta u javni kanalizacioni sistem. U Petnjici i Tuzima ne postoji javni kanalizacioni sistem, pa se sva komunalna otpadna voda odlaže u septičke jame – navedeno je u izvještaju.

PAUŠALNI OBRAČUN

Obračun isporučene vode vrši se na osnovu očitavanja individualnih ili zajedničkih vodomjera, dok se za korisnike bez ugrađenog vodomjera potrošnja utvrđuje paušalno. Na nivou Crne Gore, u 2024. godini 87 odsto korisnika imalo je ugrađene posebne vodomjere, kao i 2023. godine. Povećan je udio korisnika čija se potrošnja obračunavala putem zajedničkih vodomjera, sa sedam na devet odsto, a onih koji su obuhvaćeni paušalnim obračunom se smanjio sa šest na četiri posto.

– Samo ViK-ovi Herceg Novi, Podgorica i Tuzi isporučenu vodu utvrđuje preko vodomjera, bez paušalnog utvrđivanja. Kod ViK Budva, ViK Bar i ViK Tivat količina isporučene vode ne utvrđuje se u potpunosti preko vodomjera, ali je procenat korisnika kojima se paušalno obračunava utrošena voda ispod jedan odsto. U Primorskom regionu, osim ViK Kotor, je visok procenat pokrivenosti posebnim vodomjerima. ViK Podgorica svim korisnicima registruje količine isporučene vode putem vodomjera, gdje 85,1 odsto korisnika ima posebni vodomjer, dok ostatak posjeduje zajednički – konstatovano je u izvještaju.

REGAGEN navodi da situacija u pogledu evidentiranja isporučene količine vode u sjevernom regionu, izuzev kod ViK Pljevlja, ViK Bijelo Polje, KD Gusinje i KD Žabljak, nije na zadovoljavajućem nivou.

– Posebno se to odnosi na ViK Kolašin, KD Plužine i KD Šavnik, gdje se za čak 74 odsto korisnika količina isporučene vode utvrđuje paušalno, dok KD Petnjica svim korisnicima. ViK Nikšić je dostavio podatke, ali zbir značajno odstupa od ukupnog broja korisnika, pa nijesu korišteni u analizi. Takvo odstupanje rezultat je tehničkih problema koje je ViK Nikšić imao tokom 2024. godine – piše u dokumentu.

NEPRIHODOVANA VODA

Na osnovu podataka o količini vode koja je potisnuta u sistem (zahvaćena na lokalnim vodoizvorištima i preuzeta od regionalnog sistema) i one koja se isporučuje dobija se stepen neprihodovane vode, što je pokazatelj tehničkih i komercijalnih gubitaka vode u vodovodnom sistemu.

– Podaci o neprihodovanoj vodi se mogu jedino posmatrati kao gruba procjena, budući da od ukupno 24 vršioca, samo njih osam vrši mjerenja ukupno zahvaćene vode (ViK Bar, ViK Budva, ViK Cetinje, ViK Danilovgrad, ViK Herceg Novi, ViK Kotor, ViK Podgorica i ViK Tivat). Kako veći broj vršilaca ne posjeduje odgovarajuće ulazne podatke koji se koriste za utvrđivanje stepena neprihodovane vode, to nije moguće prikazati vrijednost tog indikatora na nivou Crne Gore. Prosječna vrijednost stepena neprihodovane vode za vršioce koji su dostavili podatke o količinama potisnute vode (mjerenim i procijenjenim količinama zahvaćene vode i količinama preuzetim od RVCP) i količinama fakturisane vode iznosi 67 odsto, što ukazuje na to da je stepen neprihodovane vode na visokom nivou – piše u dokumentu.

Kao primjer preduzeća koje se u kontinuitetu bori sa tim problemom naveden je ViK Tivat – stepen neprihodovane vode u 2024. godini je iznosio 31 odsto, što je značajno ispod crnogorskog prosjeka.

FAKTURISANJE I NAPLATA

U toku 2024. godine vršioci su za sve djelatnosti koje obavljaju realizovali fakturisanu vrijednost u iznosu od 50,54 miliona eura, od čega je ViK Podgorica ostvario 11,17 miliona eura, odnosno 22 odsto ukupnog iznosa.

– Stopa naplate na nivou Crne Gore je iznosila 97 odsto. Međutim, ovaj pokazatelj je izračunat bez podataka za KD Gusinje, iz razloga što taj vršilac ni nakon brojnih zahtjeva Agencije, do izrade ovog izvještaja nije dostavio podatke o naplati. Takođe, vrijednosti stope naplate ne odnose se samo na regulisane komunalne već i na druge djelatnosti koje obavljaju vršioci (druge komunalne djelatnosti, pružanje usluga opštini sl.), iz razloga što pojedini vršioci ne vode posebne evidencije naplate po djelatnostima. Najvišu stopu naplate u 2024. godini ostvario je ViK Berane, i to 122 posto, dok je najniža bila kod ViK Tuzi (78 odsto) i KD Šavnik (67 odsto) – navedeno je u izvještaju.

Na kraju, iz REGAGEN-a navode da se u pogledu nepoštovanja zakona u dijelu nadležnosti koje sprovodi Agencija posebno ističu – KD Petnjica, Gusinje i Plav.

– Ovi vršioci su djelatnosti obavljali bez posjedovanja licenci za obavljanje tih djelatnosti, nijesu podnosili zahtjev za davanje saglasnosti na prijedlog cijena usluga za 2025. godinu ili su taj zahtjev podnijeli nakon propisanog roka i u toku 2024. godine nijesu dostavljali podatke o poslovanju ili su te podatke dostavljali sa značajnim zakašnjenjima u odnosu na propisane rokove – konstatovano je u izvještaju.

Još nije riješeno finansiranje Agencije za 2025. godinu

Regulatorna agencija za energetiku i regulisane komunalne djelatnosti (REGAGEN) navodi u izvještaju o aktivnostima u vezi sa regulisanim komunalnim djelatnostima u 2024. godini da još nije riješeno pitanje finansiranja njenog rada za ovu godinu.

– Puna nezavisnost Agencije u vršenju poslova iz svojih nadležnosti neophodan je uslov za njen efikasan i nepristrasan rad, pri čemu nadzornu ulogu nad radom Agencije treba da vrši isključivo Skupština Crne Gore, kao njen osnivač. Aktuelno zakonsko rješenje, prema kojem Vlada daje saglasnost na odluku o visini naknade kojom se finansira rad Agencije, stvara prostor za uticaj izvršne vlasti na regulatorno tijelo, čime se narušava princip nezavisnosti. Iako je Vlada do 2023. godine blagovremeno postupala po zahtjevima Agencije za davanje saglasnosti na visinu naknada iz kojih se Agencija finansira, od 2024. godine dolazi do ozbiljnih zastoja u obezbjeđivanju uslova za njeno finansiranje. Prvi put je u 2024. godini došlo do situacije da na početku godine nije bilo riješeno pitanje finansiranja rada Agencije za tu godinu, usljed izostanka saglasnosti Vlade na odluku o iznosu naknade koju Agenciji plaćaju vršioci.

Problem je u 2025. godini dodatno produbljen, budući da ni do dana sačinjavanja ovog izvještaja pitanje finansiranja Agencije za 2025. godinu nije riješeno, uprkos višestrukim urgencijama. Važno je naglasiti da finansiranje Agencije iz naknade koju plaćaju vršioci ne utiče na budžet Crne Gore, niti dovodi do povećanja cijena usluga za krajnje korisnike, s obzirom na to da je trošak ove naknade već uračunat u utvrđene cijene. Pritom, iznos naknade koju plaćaju vršioci iznosi do 0,50 odsto njihovih operativnih troškova, što ne predstavlja značajan finansijski teret za regulisane subjekte. Neophodno je pristupiti izmijeni zakonskog rješenja po pitanju obezbjeđivanja uslova za finansiranje rada Agencije i uspostaviti stabilan i transparentan sistem finansiranja, u kojem bi ključnu ulogu imala Skupština Crne Gore – konstatuje se u izvještaju.

Nacionalna regulatorna