VJEROVALI ILI NE: Vojvoda Gavro Vuković počiva skoro vijek, njegovo ime i dalje u katastru

Gotovo stotinu godina nakon smrti vojvode Gavra Vukovića, njegovo ime i dalje stoji u katastarskoj evidenciji uz objekat koji je danas poznat kao Spomen-kuća vojvode Gavra Vukovića. Prema javno podacima dostupnim na državnom Geoportalu, objekat na parceli broj 1979, KO Berane, evidentiran je na ime Gavra Vukovića, 1/1, kao držaoca, dok je sama parcela upisana kao svojina države Crne Gore, odnosno Opštine Berane.

Gavro Vuković umro je 1928. godine, pa se gotovo vijek kasnije nameće pitanje zbog čega je njegovo ime i dalje navedeno u evidenciji objekta i kakav je danas precizan imovinsko-pravni status ovog znamenitog objekta.

Prema dostupnim istorijskim podacima, kuća u centru Berana građena je krajem 19. vijeka, najvjerovatnije između 1890. i 1900. godine. Tačan datum izgradnje i ime prvobitnog arhitekte nisu poznati. Vijvoda Gavro za gradnju koristio navodno kredit Skopske hipotekarne banke.

U vrijeme kada je kuća podignuta, Berane je prolazilo kroz snažne društvene i političke promjene i postajalo važno trgovačko i administrativno središte sjevera. U takvom ambijentu podignuta je i Gavrova kuća, koja je, osim porodične, imala i reprezentativnu funkciju.

Istorijska svjedočanstva govore da su Gavro Vuković i njegova supruga Đela Đurašković imali četvoro djece – Božidara, Miljana, Jelenu i Miša. Njihova kćerka Jelena bila je udata za Aleksu Martinovića, a u dostupnim zapisima o Gavrovom životu i radu pominju se i njegove unuke Aleksandra i Ksenija, koje su pomagale u sređivanju njegovih rukopisa.

Vojvoda Gavro je pripadao generaciji crnogorskih državnika koja je učestvovala u stvaranju i učvršćivanju međunarodnog položaja Crne Gore. Kao ministar inostranih djela, odnosno šef crnogorske diplomatije, bio je uključen u najvažnije političke i diplomatske procese krajem 19. i početkom 20. vijeka. Njegova karijera bila je vezana za odnose Crne Gore sa velikim evropskim silama, susjednim državama i međunarodnim institucijama.

U poznim godinama odlučio je da se trajno nastani u Beranama i posljednje godine života proveo uglavnom povučeno, posvećen pisanju memoara. U toj kući nastajali su njegovi zapisi o događajima i prilikama iz vremena kada je bio na čelu crnogorske diplomatije.

Njegovi Memoari danas imaju posebnu vrijednost jer predstavljaju neposredno svjedočanstvo o političkim prilikama, državnim poslovima i diplomatskim odnosima u vremenu kada se Crna Gora borila za očuvanje i potvrđivanje svog međunarodnog položaja. U njima se prepliću lična sjećanja, političke procjene i zapisi o ljudima sa kojima je sarađivao.

Gavro je umro u Beranama 29. jula 1928. godine, a sahranjen je kod manastira Đurđevi Stupovi. Prema dostupnim zapisima, pred kraj života svakodnevno je odlazio prema manastiru, što dodatno svjedoči o njegovom povučenom životu, daleko od političke scene na kojoj je proveo najveći dio karijere.

Nakon Gavrove smrti kuća nije ostala samo porodični prostor. Tokom decenija mijenjala je korisnike i namjene, a u jednom periodu u njoj je bila smještena filijala Skopske hipotekarne banke. Kasnije su objekat koristile različite institucije, a u novije vrijeme u njemu su živjele i četiri porodice.

Poslije višedecenijske zapuštenosti, objekat je obnovljen početkom 2000-ih prema projektu arhitekte Slobodana Slovinića. Tada je dobio novu namjenu kao spomen-kuća posvećena Gavru Vukoviću.

RTCG