Svjetski indeks slobode štampe za 2026: Crna Gora na 41. poziciji

Crna Gora ove godine zauzela je 41. mjesto Svjetskog indeksa slobode štampe organizacije Reporteri bez granica (RSF). Ovom pozicijom, Crna Gora se poslije Slovenije koja je zauzela 36. mjesto pozicionira najbolje od ostalih balkanskih zemalja.

Prvi put u istoriji Svjetskog indeksa slobode štampe organizacije Reporteri bez granica (RSF), više od polovine zemalja svijeta sada spada u „teške“ ili „veoma ozbiljne“ kategorije slobode štampe. Za 25 godina, prosječan rezultat svih 180 zemalja i teritorija uključenih u rangiranje nikada nije bio tako nizak, navodi se u izvještaju RSF-a.

Od zemalja u okruženju, Srbija je najgore rangirana i nalazi se na 104. mjestu — što je pad za osam mjesta u odnosu na prethodni izvještaj — i spada u zemlje u kojima je „teška situacija“. Ocjenjuje se da, s izuzetkom Kosovo (84. od 180 u Indeksu, skok za 15 mjesta od 2025. godine), koje je zabilježilo poboljšanje uprkos tome što je ostalo jedna od najslabije rangiranih zemalja u Evropi, sloboda štampe se na Zapadnom Balkanu generalno pogoršava.

„Iako Albanija (83. mjesto, pad od tri mjesta), Bosna i Hercegovina (90. mjesto, pad od četiri mjesta) i Srbija (104. mjesto, pad od osam mjesta) teže da se pridruže Evropska unija (EU), sve tri zemlje su neprijateljski nastrojene prema novinarstvu i ranjive na propagandu“, ukazuje Reporteri bez granica.

Moldavija (31. mjesto) i dalje je jedina zemlja u Istočnoj Evropi koja spada u kategoriju „zadovoljavajuće“ slobode štampe.

Sjeverna Makedonija je na 45. mjestu i spada u grupu zemalja s „problematičnom situacijom“, a u istu grupu spada i Hrvatska, koja je na 53. mjestu.

Kriminalizacija novinarstva

„Od 2001. godine, širenje sve restriktivnijih zakonodavnih okvira, posebno onih povezanih s politikama nacionalne bezbjednosti, stalno erodira pravo na informisanje, čak i u demokratskim zemljama“, navodi se u izvještaju.

Od pet indikatora koji se koriste za procjenu slobode štampe širom svijeta — koji procjenjuju ekonomsko, pravno, bezbjednosno, političko i društveno okruženje za novinarstvo — pravni indikator je zabilježio najveći pad ove godine, što je jasan znak da je novinarstvo sve više kriminalizovano širom svijeta, ističe RSF.

U Americi se situacija znatno promijenila, pri čemu su Sjedinjene Američke Države pale za sedam mjesta, a nekoliko latinoameričkih zemalja, poput Ekvador i Peru, skliznulo je dublje u spiralu nasilja i represije.

Norveška drži prvo mjesto desetu godinu zaredom, dok je Eritreja posljednja treću godinu zaredom.

Sirija poslije Bašar el-Asad zabilježila je najveći napredak u slobodi štampe od svih zemalja i teritorija u Indeksu za 2026. godinu, popevši se za 36 mjesta na rang-listi.

Gdje je situacija za medije dobra

Pored Norveške, još samo u šest zemalja sloboda medija ocjenjuje se kao „dobra“: Holandija, Estonija, Danska, Švedska, Finska i Irska.

„Pružajući retrospektivu proteklih 25 godina, RSF se ne osvrće samo unazad. Ova nevladina organizacija gleda direktno u budućnost, s jednostavnim pitanjem na umu: koliko dugo ćemo još tolerisati gušenje novinarstva, sistematsko ometanje novinara i kontinuirano uništavanje slobode štampe? Iako su napadi na pravo na informisanje raznovrsniji i sofisticiraniji, njihovi počinioci su vidljiviji. Autoritarne države, saučesničke i nesposobne političke sile, predatorski ekonomski akteri i nedovoljno regulisane platforme direktno su i u ogromnoj mjeri odgovorne za globalni pad slobode štampe. U ovom kontekstu, neaktivnost je oblik saučesništva. Samo potvrđivanje principa više nije dovoljno. Efikasne mjere zaštite novinara su neophodne i moraju se posmatrati kao katalizator promjena, počevši od okončanja kriminalizacije novinarstva: zloupotrebe zakona o nacionalnoj bezbjednosti, SLAPP tužbi i sistematske opstrukcije onih koji istražuju, razotkrivaju i identifikuju imena. Trenutni mehanizmi zaštite nijesu dovoljno jaki, međunarodno pravo se potkopava, a nekažnjivost je rasprostranjena. Potrebne su nam čvrste garancije i značajne sankcije. Lopta je u dvorištu demokratija i njihovih građana. Na njima je da stanu na put onima koji žele da ućutkaju štampu. Širenje autoritarizma nije neizbježno“, ocijenila je direktorka redakcije RSF-a An Bokande.

Mapa Indeksa svake godine sve crvenija

Od kada je RSF počeo da objavljuje Svjetski indeks slobode štampe prije 25 godina, sloboda štampe se postepeno pogoršavala, ukazuje se u izvještaju.

Dodaje se da je ovaj pad vidljiv na mapi Indeksa, koja svake godine postaje sve crvenija. Novinari se i dalje ubijaju i zatvaraju zbog svog rada, a taktike koje potkopavaju slobodu štampe se razvijaju.

Novinarstvo guši neprijateljski politički diskurs prema novinarima, oslabljeno je posrnulom medijskom ekonomijom i pritisnuto zakonima koji se koriste kao oružje protiv štampe, upozorava RSF.

RTCG