STAV – Sjutra blokada i CG granica: Protest je protiv EU, a ne protiv Crne Gore. Ispaštaće građani, jer su realni prazni rafovi

Kamionski prevoznici iz zemalja Zapadnog Balkana – Srbije, Bosne i Hercegovine, Crne Gore i Sjeverne Makedonije – najavili su da će od sjutra blokirati teretne granične prelaze prema zemljama Šengena kao protest zbog pravila EU koja im, kako kažu, ugrožavaju rad.

Piše: Bojan OBRENIĆ

Ove blokade se odnose samo na robni, teretni saobraćaj – putnička vozila i ljudi neće biti spriječeni da prelaze granicu.  Dobro upućeni u dešavanja tvrde da su mogući prazni rafovi i nestašice u svim zemljama Zapadnog Balkana.

Crnogorske kamiondžije blokade organizuju jer traže izmjene visine akcize čiji povrat dobijaju po litru goriva, brži povrat poreza na dodatu vrijednost (PDV), duži rad graničnih carinskih i fitosanitarnih inspekcija, promjene ETIAS-a i beneficirani radni staž.

 Šta je uzrok ovog velikog protesta

1. EU Entry/Exit Sistem (EES)

Glavni motiv protesta je novi EES – Entry/Exit System koji EU uvodi za sve treće-zemlje (uključujući Zapadni Balkan). Taj sistem digitalno bilježi ulazak i izlazak putnika i profesionalnih vozača u šengenskom prostoru, bez klasičnih pečata u pasošu. 

Prevoznici tvrde da pravilo „90 dana u periodu od 180“, kako ga EU tumači i primjenjuje, praktično ne dozvoljava profesionalnim vozačima da rade regularno jer bi mnogo češće prelazili granicu nego što im je sistem „dozvolio boravak“. 

Prema njihovom tumačenju, sistem ne prepoznaje realnost međunarodnog drumskog prevoza, gdje vozači logistički moraju biti u EU česte sedmice i mjesece. 

2. Neadekvatna reakcija institucija EU

Prevoznici kažu da dvogodišnji pokušaji da se problem riješi kroz pregovore, dopise i sastanke s evropskim institucijama nisu uspjeli. 

Oni još više kritikuju što EU i države Šengena nisu ponudile konkretan pravni okvir koji profesionalne vozače tretira kao radnike sa specifičnim režimom prelazaka, već nastavljaju da ih stavljaju pod isti pristup kao sporadične turiste. 

3. Ekonomija i lanci snabdijevanja

Prevoznici i logistički eksperti upozoravaju da bi dugoročno ograničavanje rada vozača ugrozilo lanca snabdijevanja ne samo za Balkan, nego i unutar EU – zbog povezanih tranzitnih ruta i trgovine. 

To je značajan argument jer kamionski transport čini kičmu međunarodne trgovine robom između Evrope i Zapadnog Balkana.

Što dalje: 

1.Protest nije protiv EU generalno, nego protiv specifične implementacije pravila

Ono što se često pogrešno predstavlja u medijima jeste idea da protest ima „anti-EU“ ton. U stvarnosti, prevoznici ne napadaju Evropsku uniju kao politički projekat, već su frustrirani pitanjima operativne prirode koja im ozbiljno narušavaju posao. Oni traže jasnoću i pravnu sigurnost, kao i mogućnost da rade bez straha od kršenja pravila kada su u pitanju prelazi granica i boravak. 

European Western Balkans

2. Problem dugoročno prevazilazi ovaj jednodnevni datum

Blokada 26. januara je simbolična tačka kulminacije frustracije – ali problem nije „samo jedan datum“ – već mehanizam koji stvara neizvjesnost za profesiju i poslovanje. Ako profesionalni vozači moraju da se „broje“ kao turisti, to dovodi do pravnih i ekonomskih nejasnoća. 

3. Pozicija EU je tehnička, ne politička, ali neodlučna

Evropska komisija javno kaže da EES ne mijenja izvornu pravilo o 90/180, već samo način njegove primjene – ali zato priznaje da postoje „zabrinutosti“ oko effekata na vozače.

To znači da protest zapravo otkriva jaz između tehničkog zakonodavstva i realnih potreba poslovnih subjekata.

4. Regionalna saradnja kao snaga

Nevjerovatno je da su prevoznici iz četiri zemlje regiona zajedno najavili protest, što ukazuje na širinu problema unutar Zapadnog Balkana. To može postati i politički, ali i ekonomski i diplomatski signal da se radi o transnacionalnom izazovu, ne izolovanom za jednu državu.
Podsjetimo, ministarka evropskih poslova Maida Gorčević je istakla povodom najavljenih protesta profesionalnih prevoznika i blokade graničnih prelaza, da Vlada Crne Gore sa punom pažnjom i razumijevanjem prati zabrinutost i izazove sa kojima se suočava ovaj sektor. Kako je dodala Ministarstvo je već stupilo u komunikaciju sa Evropskom komisijom povodom pitanja primjene ETIAS uredbe i dobilo uvjeravanja da će u najkraćem roku početi razgovori na ovu temu kako bi se došlo do prihvatljivog i održivog rješenja.

Evropska komisija saopštila je da pažljivo prati situaciju i da je kontaktu sa partnerima sa Zapadnog Balkana, povodom najavljenog protesta prevoznika iz Bosne i Hercegovine, Srbije i Crne Gore zbog sistema ulaska i izlaska u zemlje Šengena, najavljenog za 26. januar