Analiza o koncesiji Aerodroma Crne Gore otvara nekoliko ključnih pitanja, uključujući potrebu za modernizacijom, potencijalne finansijske koristi, ali i rizike za zaposlene za stratešku infrastrukturu zemlje.
Piše: Predrag Zečević, ekonomski analitičar
Finansijski potencijal i investicije
Prema procjenama, država bi mogla ostvariti značajnu korist od fiksne koncesione naknade, koja bi mogla iznositi između 200 i 300 miliona eura. Ovaj iznos bio bi važan za Crnu Goru, posebno sa aspekta što bi bio direktan budžetski prihod. No koncesionar bi imao druge probleme, naročito zbog hitne potrebe za ulaganjima u aerodrome, posebno u Tivtu, koji nema noćno letenje, i Podgorici, koja se suočava s infrastrukturnim problemima.
Takođe, ulaganja su neophodna da bi aerodromi postali konkurentniji u odnosu na regionalne rivale, kao što su aerodromi u Dubrovniku i Tirani, koji privlače sve veći broj putnika zahvaljujući boljim kapacitetima i modernizaciji. Na primjer, Dubrovnik je, koristeći sredstva Evropske unije, stvorio najmoderniji aerodrom u regiji. S druge strane, privatni koncesionar je Tirani donio status najbrže rastuće vazdušne luke u Evropi.
Struktura zaposlenih i potencijalni gubici radnih mjesta
Jedna od najvećih briga oko davanja aerodroma u koncesiju je sudbina zaposlenih. Očekuje se da bi koncesionar otpustio značajan dio radne snage, što bi moglo uključivati otpuštanje čak polovine radnika (makar 400). Problem leži u trenutnoj strukturi zaposlenih – aerodromi su preopterećeni administrativnim radnicima, dok nedostaje operativnog osoblja, kao što su opslužitelji aviona.
Dodatno, postoji problem velikog broja zaposlenih na bolovanju i prethodnih partijskih zapošljavanja, što dodatno otežava efikasno poslovanje. Takođe tužbe radnika protiv Aerodroma i neriješena imovinska pitanja ozbiljno opterećuje rad Aerodroma Crne Gore.
Poređenje s drugim regionalnim aerodromima
Aerodromi u Dubrovniku i Tirani predstavljaju ozbiljnu konkurenciju crnogorskim aerodromima. Dubrovnik, koji nije u koncesiji, uspješno koristi EU fondove za modernizaciju, dok je aerodrom u Tirani već pod koncesijom i bilježi rast broja putnika, s projekcijama da će dostići 10 miliona putnika godišnje. Ovi primjeri ukazuju na to da su investicije ključne za održavanje konkurentnosti.
Stavovi analitičara i budućnost aerodroma
Poznati vazduhoplovni analitičar Alen Šćuric izrazio je snažno protivljenje koncesiji crnogorskih aerodroma, ističući da bi to bio „smrtonosni“ potez za Crnu Goru zbog strateškog značaja aerodroma za turizam, koji čini 25% BDP-a zemlje. On smatra da bi država trebala sama ulagati u modernizaciju i koristiti buduće profite za otplatu kredita, umjesto da aerodrome daje stranim kompanijama. S druge strane, korejski ponuđač Incheon International Airport Corporation, jedan od glavnih kandidata, ima velike šanse da pobijedi na tenderu, što bi moglo donijeti potrebne investicije, ali uz visoku cijenu za radnike i kontrolu države.
Potezi uprave
Uprava Aerodroma Crne Gore planira dodatne mjere za povećanje konkurentnosti, uključujući i snižavanje aerodromskih taksi, kako bi privukla veći broj aviokompanija i putnika. Smanjenje taksi moglo bi omogućiti bolju pozicioniranost u odnosu na konkurentske aerodrome u regionu, poput Dubrovnika i Tirane, koji su već modernizovali svoje usluge i kapacitete.
Takođe, uprava aerodroma već je započela projekat „Zelena transformacija Aerodroma Crne Gore“, s ciljem poboljšanja ekoloških standarda i usklađivanja s evropskim normama održivog razvoja. Ovaj projekat uključuje prelazak na održive izvore energije, smanjenje emisija ugljen-dioksida i optimizaciju potrošnje resursa, što bi dugoročno unaprijedilo reputaciju aerodroma i doprinosilo konkurentnosti na regionalnom nivou.
Međutim, uprkos ovim pozitivnim koracima, trenutno ne postoje konkretni planovi za otpuštanje partijskih uhljeba i neradnika, što predstavlja dodatni izazov u efikasnom restrukturiranju kadrova. Ova situacija dodatno opterećuje poslovanje, jer se uprkos racionalizaciji radne snage u drugim sektorima, administrativna struktura i dalje smatra prekomjernom.
Moguća rješenja
Jedno od mogućih kompromisnih rješenja koje se razmatra je davanje tivatskog aerodroma pod koncesiju, dok bi podgorički aerodrom ostao pod državnom upravom. Ovaj pristup mogao bi omogućiti neophodnu modernizaciju Tivta, dok bi Podgorica, kao glavni aerodrom, zadržala državnu kontrolu, smanjujući rizike povezane s privatizacijom.
Zaključak je da, iako koncesija može donijeti prijeko potrebna finansijska sredstva i modernizaciju, cijena koju bi Crna Gora mogla platiti, u smislu gubitka radnih mjesta i strateške kontrole nad ključnom infrastrukturom, ne smije biti zanemarena. Odluka zahtijeva pažljivu analizu i dugoročnu strategiju.
Komentari čitalaca 0
Podijelite mišljenje i ocijenite komentare drugih čitalaca.