Može li Joanikije da obnovi Episkopski savjet i vrati naziv Pravoslavna crkva u Crnoj Gori

Pismo koje su potpisali episkopi Srpske pravoslavne crkve, uključujući mitropolita crnogorsko-primorskog Joanikija, izazvalo je buru u srpskoj javnosti. Umjesto da bude sagledano kao osuda dehumanizacije srpskih studenata i njihovog grubog vrijeđanja i etiketiranja – pojedini mediji i politički akteri protumačili su ga kao udar na jedinstvo SPC, napad na lično patrijarha Porfirija, ali i što je još bitnije: snažan otklon od predsjednika Srbije Aleksandra Vučića koji svaku podršku studentima doživljava kao napad na njega lično.

Najveći otpor došao je iz malo poznatog portala bliskog vrhu SPC čije pisanje su prenijeli svi mediji bliski predsjedniku Srbije – a koji je objavio listu od deset razloga zbog kojih, po njihovom mišljenju, Joanikije „nije smio“ da potpiše ovo pismo.

RAZLOZI

Kroz te razloge su mu pripisali neodgovornost, nelojalnost i političku kratkovidost(!) pa čak i podsjećanje na Cetinje, gdje je Joanikije na silu, uz suzavce na građane, ustoličen uz podršku helikoptera i naoružanih pratilaca sa pancirima.

Beogradski tabloidi koji se predstavljaju kao branitelji jedinstva SPC nijesu štedjeli Joanikija isto kao i nekada Amfilohija: optužili su ga da je ,,izdao crkvu“, „zaboravio podršku Srbije“ i da je „protiv patrijarha Porfirija“. Zanimljivo je da lideri ZBCG Andrija Mandić i Milan Knežević za sada mudro ćute, ali je samo pitanje vremena kada će morati da odaberu stranu. No, iza tog narativa krije se dublji problem – pitanje odnosa između SPC u Crnoj Gori i političkih centara moći u Beogradu koji očigledno ne trpe drugačije mišljenje.

Posljednji napad na Joanikija otvorio je jedno suštinsko pitanje: koliko je SPC u Crnoj Gori uopšte samostalna u donošenju odluka i da li je vrijeme za povratak nasljeđa mitropolita Amfilohija, prije svega kroz obnovu Episkopskog savjeta i vraćanje naziva Pravoslavna crkva u Crnoj Gori.

Episkopski savjet Pravoslavne crkve u Crnoj Gori osnovan je 2006. godine odlukom Svetog arhijerejskog sabora Srpske pravoslavne crkve uz potpis patrijarha Pavla. Ovaj savjet je obuhvatao eparhije SPC u Crnoj Gori, a mitropolit Amfilohije Radović je bio njegov predsjednik. Međutim, 2021. godine, Sveti arhijerejski sabor SPC odlučio je da ukine Episkopski savjet u Crnoj Gori. Ove promjene dovele su do snažne centralizacije uprave SPC, čime je Mitropolija crnogorsko-primorska, nekada druga po rangu u SPC, svedena na nivo episkopije. Ove odluke Sabora SPC izazvale su polemike, posebno u kontekstu nasljeđa mitropolita Amfilohija.

OTKLON

Da budemo otvoreni: Joanikije se prije i poslije svog imenovanja i nasilnog ustoličenja na Cetinju svojski trudio da napravi otklon od autonomaša upokojenog Amfilohija Radovića čiji su ljudi, poput protojereja Gojka Perovića, čistkama u MCP ili smijenjeni ili marginalizovani. Njegova izjava da je MCP „samo jedna od 40 episkopija u SPC“ je zapravo otklon od Amfilohijevog nasljeđa, ali očigledno je da su se u međuvremenu promijenile okolnosti. Ali i vremena. Joanikije se nije pojavljivao na nekoliko ručkova sa srpskim državnim vrhom a podrška beogradskim studentima suštinski znači ozbiljan raskol u SPC. Ostaje tek da se vidi da li to znači da bi se MCP, nekada druga po značaju u SPC, mogla vratiti na raniji status koji je imala za vrijeme Amfilohija. To zavisi isključivo od Joanikija koji je 2022. kada je branio Zdravka Krivokapića vaskrsao Episkopski savjet, iako ga je Sinod prethodno ukinuo.

„Prozapadni mitropolit“, kako su ga zvali ambasadori Kvinte nakon 2021. godine, i nakon toga vjerno je služio politici „srpskog sveta“ govoreći o Crnoj Gori kao maloj Ukrajini i optužujući Crnogorce da su bili „lakomi na sječenje turskih glava“ provocirajući međunacionalne odnose i udarajući na njen građanski karakter.

PREKRETNICA?

Međutim, pismo podrške studentima moglo bi da bude jedna vrsta prekretnice, makar kada je u pitanju status SPC u Crnoj Gori. Upravo zato napad na Joanikija može biti trenutak za preispitivanje i vraćanje modela koji je postavio mitropolit Amfilohije – modela Pravoslavne crkve u Crnoj Gori. Jer Joanikije, kao nasljednik Amfilohija, sada se suočava sa pitanjem kako dalje. Ako SPC u Crnoj Gori ne može donositi odluke bez straha od napada i optužbi za izdaju, onda je jasno da je potrebna redefinicija njenog statusa unutar same SPC.

Opširnije u Pobjedi