DOSIJE: Građani Zagreba, Ljubljane i Sofije protestovali i tražili bržu izgradnju postrojenja za prečišćavanje otpadnih voda

Dok se u dijelu zemalja Zapadnog Balkana i dalje vode rasprave o lokacijama i rokovima, praksa u Evropskoj uniji pokazuje jasan obrazac – građani i civilni sektor često protestuju kako bi se postrojenja za prečišćavanje otpadnih voda izgradila što prije, a ne da bi se njihova izgradnja zaustavila.
U brojnim evropskim gradovima, javni pritisak bio je ključni okidač za ubrzanje projekata koji su direktno vezani za zdravlje ljudi, zaštitu rijeka i mora, ali i ispunjavanje strogih ekoloških standarda EU.
Jedan od najpoznatijih primjera je Zagreb, gdje su krajem devedesetih i početkom dvijehiljaditih građani i ekološke organizacije javno zahtijevali hitnu izgradnju centralnog prečistača zbog zagađenja Save i podzemnih voda. Nakon višegodišnjeg pritiska i uključivanja evropskih institucija, projekat je realizovan i danas predstavlja okosnicu sistema upravljanja otpadnim vodama glavnog grada Hrvatske.
Slična situacija zabilježena je i u Ljubljani, gdje su ekološke inicijative godinama upozoravale na ugroženost rijeke Ljubljanice. Protesti su,, svojevremeno, bili uporni, ali mirni, uz jasnu poruku da je kolektor nužna infrastrukturna investicija, a ne prijetnja lokalnoj zajednici. Danas se ljubljansko postrojenje navodi kao jedno od najefikasnijih u ovom dijelu Evrope.
U istočnoj Evropi, posebno u Sofiji, protesti građana zbog zagađenja rijeke Iskar poklopili su se sa snažnim pritiskom Evropske komisije. Uz prijetnje kaznama i uskraćivanjem fondova, projekat je ubrzan i finansiran iz EU fondova, čime je izbjegnuta dugoročna ekološka i finansijska šteta.
Južna Evropa takođe bilježi slične primjere. U Napulju su višegodišnji protesti zbog ispuštanja fekalnih voda u more doveli do pokretanja postupka protiv Italije pred institucijama EU. Tek nakon snažne reakcije javnosti i Brisela, započeta je ubrzana gradnja postrojenja.
Zajednički imenitelj svih ovih slučajeva jeste činjenica da su prečistači u EU posmatrani kao pitanje javnog zdravlja i zaštite životne sredine, a ne kao politički ili lokalni problem. Protesti su se, u pravilu, odnosili na kašnjenja i neefikasnost, dok je protivljenje samoj ideji postrojenja bilo rijetko i kratkog daha.
Iskustvo Evropske unije pokazuje da javna podrška, pritisak građana i jasni ekološki standardi mogu značajno ubrzati realizaciju ovakvih projekata. U tom kontekstu, evropska praksa šalje jasnu poruku: bolje izgrađen prečistač danas, nego zagađena rijeka i zdravstveni problemi sjutra.