Crna Gora obilježava deceniju saradnje sa EU i Savjetom Evrope

Tokom protekle decenije, kroz saradnju Crne Gore, Evropske unije i Savjeta Evrope ambicije su se pretvorile u konkretne rezultate, donoseći održive promjene institucijama, stručnjacima i zajednicama. Ova saradnja, koja se realizuje kroz program „Horizontal Facility za Zapadni Balkan i Tursku“, obilježena je juče događajem u Tirani, na kojem su predstavljeni ostvareni rezultati u oblasti unapređenja vladavine prava, demokratije i ljudskih prava.

 (Foto: Flickr/Horizontal Facility)

Kako je saopštrno iz Savjeta Evrope, događaj je otvorio Christophe Galand, zamjenik direktora Direktorata za Zapadni Balkan, Generalnog direktorata za proširenje i istočno susjedstvo Evropske komisije.

„Tokom proteklih deset godina, zajednički program EU i Savjeta Evrope „Horizontal Facility‟ pružao je podršku korisnicama u unapređenju reformi u oblasti vladavine prava i ostvarivanju napretka u ispunjavanju mjerila u okviru procesa proširenja. U narednoj fazi trebalo bi da zadržimo isti nivo ambicije, nadovezujući se na ostvarene rezultate i stečena iskustva kako bismo postigli još konkretniji učinak u oblastima od ključnog značaja za napredovanje u procesu pristupanja Evropskoj uniji“, kazao je Galand.

Claus Neukirch, direktor Direktorata za koordinaciju programa Savjeta Evrope, naglasio je da se održive reforme zasnivaju na partnerstvu, vlasništvu nad reformamam i sposobnosti institucija da standarde pretoče u svakodnevnu praksu.

„Dostignuća Horizontal Facility programa pokazuju značaj povezivanja evropske ekspertize sa znanjem i prioritetima nacionalnih institucija. Naredna faza će se nadovezati na ove temelje i nastaviti da podržava reforme koje imaju opipljiv uticaj na živote ljudi“, kazao je Neukirch.

Ministar za ljudska i manjinska prava Crne Gore Fatmir Đeka naglasio je da se najznačajniji i najdugotrajniji uticaj instrumenta Horizontal Facility-a ne ogleda samo u pojedinačnim usvojenim zakonima, već u sistemskoj promjeni institucionalne kulture i stvaranju održivih standarda ljudskih prava.

“Ova podrška omogućila nam je da evropske standarde, definisane kroz preporuke Savjeta Evrope i Evropske unije, direktno ugradimo u naše domaće zakonodavstvo i politike. Mehanizam je ponudio jedinstven spoj ekspertize na visokom nivou i konkretnih alata za primjenu na terenu”, saopštio je Đeka.

U okviru programa „Horizontal Facility za Zapadni Balkan i Tursku“, koji je trenutno pri kraju treće faze, širom regiona realizovane su ključne reforme usmjerene na unapređenje funkcionisanja pravosudnog sistema, jačanje institucija za borbu protiv korupcije, zaštitu osoba izloženih riziku od diskriminacije i promociju medijskih sloboda.

U Crnoj Gori, izmjena zakona, usvajanje etičkih kodeksa i stručne obuke doprinose pravičnijem, nezavisnijem i odgovornijem radu sudova, državnih tužilaštva i pravnih profesionalaca. Žrtvama krivičnih djela, posebno žrtvama nasilja u porodici i trgovine ljudima, olakšan je pristup pravnoj podršci i naknadi štete.

Rezultati su ostvareni i u oblasti unapređenja istraga slučajeva zlostavljanja i postupanja policije. Policijski službenici i tužioci sada su bolje obučeni za sprovođenje djelotvornih i odgovornih istraga. Policijski službenici dodatno su obučeni za profesionalno postupanje u stresnim situacijama, što doprinosi sprečavanju prekomjerne upotrebe sile. Istovremeno, unaprijeđeni su kapaciteti monitoring tijela za sprovođenje detaljnijih i temeljitijih posjeta, identifikovanje rizika i praćenje uočenih problema. Ovi rezultati doprinose usklađivanju istraga, monitoringa i postupanja policije sa standardima Evropske unije i najnovijim evropskim trendovima, čime se jačaju odgovornost i zaštita osnovnih prava.

U okviru ovog programa pružena je podrška javnim institucijama u jačanju mehanizama za sprečavanje korupcije i upravljanje rizicima od narušavanja integriteta, uključujući etičke standarde i mehanizme nadzora. U borbi protiv pranja novca i drugih oblika ekonomskog kriminala, nadležni organi sada mogu efikasnije da se usmjere na oblasti najvećeg rizika, koriste finansijsko-obavještajne podatke i oduzimanje imovine stečene kriminalnom djelatnošću. Sve ove aktivnosti zajedno važne su za zaštitu javnih resursa, zaštitu ekonomije od nezakonitih finansijskih tokova i jačanje povjerenja u javne institucije.

Istopolni partneri sada su formalno priznati i zaštićeni, nakon usvajanja zakona kojima se podstiču veća vidljivost, poštovanje i sigurnost. Usvajanje Zakona o pravnom prepoznavanju rodnog identiteta na osnovu samoodređenja, kojim bi se omogućilo transrodnim osobama da se izraze i identifikuju u skladu sa vlastitim rodnim identitetom, dodatno bi doprinijelo zaštiti njihovih ljudskih prava.

Škole postaju sigurnije i otvorenije zahvaljujući ažuriranim kriznim planovima, praktičnim obukama za zaposlene i roditelje, kao i praktičnim aktivnostima za učenike. Resursni centri i programi ciljane podrške pomažu djeci i porodicama da pronađu informacije i pomoć. Inicijative za podizanje svijesti, uključujući one usmjerene na akademski integritet i inkluziju, doprle su do više od 300.000 ljudi sa porukama poštovanja i pripadnosti.

Novi medijski zakoni i procedure doprinose zaštiti slobode izražavanja i informisanja, omogućavajući građanima bolji pristup pouzdanim vijestima i mogućnost da izraze svoje stavove o pitanjima koja su važna za njihove zajednice. Usvajanje Kodeksa novinara i novinarki obezbijedio je jasniji okvir za profesionalno postupanje i odgovornost u novinarstvu. Aktivnosti usmjerene na strateške tužbe protiv učešća javnosti (SLAPP) doprinijele su boljem razumijevanju njihovih posljedica po slobodu medija i javnu debatu među profesionalcima u medijskom sektoru. Ovi rezultati doprinose stvaranju boljih uslova za nezavisno novinarstvo, bolji pristup pouzdanim informacijama i većem učešću javnosti.

Događaj je zaključen diskusijom o glavnim prioritetima četvrte faze programa Horizontal Facility, čiji se početak očekuje početkom 2027. godine. Ona će pružiti ojačan okvir za nastavak saradnje između Evropske unije, Savjeta Evrope i Crne Gore, sa fokusom na učvršćivanje ključnih dostignuća, rješavanje preostalih nedostataka u reformama i podršku prioritetima koje definišu korisnici programa, a koji imaju direktan uticaj na živote ljudi.