Inicijativa za osnivanje Fonda za suprotstavljanje dezinformacijama i povećanje medijske pismenosti

Centar za demokratsku tranziciju (CDT) u saradnji sa Društvom profesionalnih novinara Crne Gore (DPNCG) i uz podršku Evropske unije (EU) je toku 2022. godine sprovodio aktivnosti i javne konsultacije u sklopu aktivnosti za osnivanje Fonda za suprotstavljanje dezinformacijama i povećanje medijske pismenosti (Fond).

Jedan od najvažnijih koraka jeste priprema Inicijative o zaštiti profesionalnog novinarstva od negativnog uticaja lažnih vijesti, koja počiva na ideji da borba protiv dezinformacija ne može biti uspješna ako je ne podržavaju i ne predvode mediji i novinari koji djeluju u javnom interesu. Ova inicijativa je, nakon sprovedenog postupka javnih konsultacija, dobila je široku podršku crnogorske medijske zajednice. Ovakva saglasnost medija pokazuje da u Crnoj Gori, uprkos tradicionalnoj podijeljenosti medijske scene, postoji prostor za zajedničku akciju u borbi protiv dezinformacija i principima na kojima ona počiva.

Drugi važan korak u ovom postupku jeste priprema pravila za funkcionisanje Fonda u kojima su inkorporirani svi ključni principi sa kojima se saglasila medijska zajednica.

Dakle, pripremom ovih pravila otvaramo još jedan krug javnih konsultacija u koje ćemo, pored medijske zajednice uključiti i Ministarstvo kulture i medija. Želimo da u otvorenom i inkluzivnom postupku čujemo mišljenja svih relevantnih aktera kako bi finalni tekst inicijative blagovremeno uputili nadležnom ministarstvu, dok je još uvijek u toku priprema budžeta za 2023. godinu.

Fond za suprotstavljanje dezinformacijama i povećanje medijske pismenosti, u cilju dugoročne stabilnosti i održivosti, treba da bude definisan Zakonom o medijima, odvojeno od već postojećeg Fonda za podsticanje pluralizma i raznovrsnosti medija.

Naša ideja je da Fond počne sa radom početkom 2023. godine i da u toku te godine dodijeli prva sredstva koja bi medijskoj zajednici omogućila kvalitetnije suprotstavljanje dezinformacijama. U toku prve, pilot godine, neophodna sredstva za funkcionisanje Fonda bi bila 300.000 eura s tim da bi se ona povećavala tokom godina, nakon što i ministarstvo i medijska zajednica steknu prvo iskustvo u ovoj oblasti rada.

Pozivamo sve zainteresovane aktere da nam upute komentare i sugestije vezane za našu inicijativu.

Fonda za suprotstavljanje dezinformacijama i povećanje medijske pismenosti

CILJEVI I DJELATNOST

Fond za suprotstavljanje dezinformacijama i povećanje medijske pismenosti (u daljem tekstu: Fond) uspostavlja se radi pružanja stručne i finansijske podrške medijima i medijskim programima koji su usmjereni na borbu protiv dezinformacija i podstiču očuvanje i unapređenje novinarstva u javnom interesu.

Ciljevi Fonda su:
• podrška novinarstvu u javnom interesu podržavanjem novinara/ki i medija koji informišu javnost objektivno i tačno, na način koji omogućava javnu debatu i dijalog u cijelom društvu;
• izgradnja kapaciteta medijske zajednice u Crnoj Gori za suprotstavljanje negativnom uticaju dezinformacija na sve važne društvene tokove i kretanja;
• podrška proizvodnji medijski sadržaja usmjerenih na razvoj medijske pismenosti građana/ki.

Fond pruža podršku u dvije prioritetne oblasti:

• provjera činjenica (fact-checking) – jačanje kapaciteta za provjeru činjenica u okviru redakcija i proizvodnja sadržaja fokusiranih na provjeru tačnosti informacija;
• medijska pismenost – podrška medijskim programima i sadržajima usmjerenim na jačanje medijske pismenosti i kritičkog mišljenja.

Fond podržava aktivnosti na način koji čuva uređivačku nezavisnost korisnika Fonda.

SREDSTVA ZA FUNKCIONISANJE FONDA

Fond se finansira iz sredstava državnoga budžeta, te od donacija i drugih izvora u skladu sa zakonom.

Nadležni organ javne uprave do 31. januara objavljuje iznos i strukturu izvora sredstava kojima će Fond raspolagati u tekućoj godini.

Fond dodjeljuje finansijsku podršku:

  1. za institucionalnu podršku kojom se ciljano ulaže u razvoj ljudskih i organizacionih kapaciteta medija za suprotstavljanje dezinformacijama i povećanje medijske pismenosti;
  2. za projekte i programe usmjerene na umanjenje negativnih efekata dezinformacija, u okviru tema od posebnog značaja za društvo;
  3. za razvoj individualnih kapaciteta novinara/ki za borbu protiv dezinformacija.

KORISNICI SREDSTAVA FONDA

Korisnici sredstava Fonda su mediji i novinari/ke.

Korisnici sredstava Fonda mogu biti samo mediji koji su upisani u Evidenciju medija koju vodi organ državne uprave nadležan za poslove medija.

Korisnici sredstava Fonda mogu biti mediji koji stvaraju sadržaj koji je dominantno fokusiran na tržište Crne Gore (ili regionalno ili lokalno tržište u Crnoj Gori), koji zapošljavaju novinare u Crnoj Gori, imaju redakcije u Crnoj Gori i plaćaju porez u Crnoj Gori.

Korisnici sredstava Fonda mogu biti i novinari zaposleni u medijima iz prethodnog stava, ili novinari koji nemaju matičnu redakciju, ali samostalno obrađuju teme koje se tiču Crne Gore i objavljuju ih u medijima iz prethodnog stava.

Korisnici Fonda moraju poštovati načelo transparentnosti kroz objavljivanje informacija koje se odnose na podatke o pravnim i stvarnim vlasnicima/cama, menadžmentu i uredništvu/redakciji medija.
Korisnici Fonda moraju dokazati da poštuju esnafske standarde i profesionalnu etiku novinara/ki i Kodeks novinara Crne Gore.
Korisnici Fonda moraju dokazati postojanje internih pravila i procedura provjere tačnosti, pravne i etičke usklađenosti i verifikacije svih sadržaja.
Korisnici Fonda moraju se uzdržavati od objavljivanja nepotpisanih tekstova i komentara, osim u slučaju kada je to zaista neophodno zbog nesmetanog obavljanja novinarskog posla i zaštite izvora ili novinara/ki.
Korisnici Fonda moraju dokazati da zainteresovanim stranama garantuju pravo na ispravku informacije, u jednostavnom postupku i bez diskriminacije.
Finansirani sadržaji moraju biti besplatno dostupni crnogorskoj javnosti.

KRITERIJUMI ZA DODJELU SREDSTAVA

Fond je otvoren za prijave medija sa iskustvom u novinarstvu od javnog interesa i demonstriranim načinom distribucije tog novinarstva publici.

Na konkursu će biti prihvaćene samo prijave koje ispunjavaju uslove i sadrže potpunu i tačnu dokumentaciju.

Kandidati moraju pokazati kako će se pridržavati etičkih i profesionalnih standarda u novinarskom izvještavanju.

Kandidati moraju dokazati da njihovi projekti ispunjavaju uslugu od javnog interesa koja bi inače bila u opasnosti ili ne bi bila proizvedena bez podrške ovog Fonda.

Kandidati moraju dokazati istoriju emitovanja i objavljivanja sadržaja koji potpadaju pod novinarstvo u javnom interesu, u trajanju od najmanje dvije godine.

Izuzetno, Fond može razmatrati dodjelu podrške kandidatima bez ove istorije koji mogu dokazati sposobnost da pruže novinarstvo u javnom interesu prioritetnoj publici koja trenutno nema dovoljno usluga.

KONKURS ZA DODJELU SREDSTAVA

Javni konkurs za dodjelu sredstava se objavljuje na internet stranici ministarstva nadležnog za medije i internet portalu elektronske uprave do 1. marta u godini za koju se vrši raspodjela sredstava.

Na javni konkurs mediji i novinar/ka koji ispunjava uslove konkursa podnosi prijavu na propisanom obrascu, sa potrebnom dokumentacijom, u roku od 30 dana od dana objavljivanja javnog konkursa.

Proces ocjene prijava i donošenje odluke o dodjeli sredstava sprovodi se u roku od 30 dana od dana zatvaranja javnog konkursa.

Javni konkurs za dodjelu sredstava iz Fonda sprovodi Komisija za dodjelu sredstava Fonda (u daljem tekstu Komisija).

Komisija ima pet članova i članica, od kojih su dva predstavnika/ce organa državne uprave (organa nadležnog za oblast medija i organa nadležnog za oblast evropskih integracija), tri predstavnika/ce novinarskih udruženja ili predstavnika/ce organizacija i/ili stručnjaka za medije i komunikacije.

Nijedan član/ica Komisije ne može biti predstavnik organizacije koja bi imala finansijsku korist od Fonda.

Članovi/ce moraju prijaviti svaki finansijski ili drugi interes ili imovinu koji bi mogli dovesti do sukoba interesa tokom obavljanja njihovih dužnosti ili su na drugi način relevantni za obavljanje njihovih dužnosti.

Ocjena podnijetih predloga projekata se vrši se na osnovu sljedećih kriterijuma:
1) doprinos prijavljenog projekta, odnosno programa ostvarivanju ciljeva Fonda;
2) kvalitet prijavljenog projekta, odnosno programa;
3) kapacitet medija da realizuje prijavljeni projekat, odnosno program.

Bodovanje projekata, odnosno programa vrše nezavisni procjenjivači u skladu s propisanim mjerilima i kriterijumima procjene.

Nezavisni procjenjivači se biraju na javnom pozivu koji raspisuje Komisija.

Nezavisni procjenjivač može biti lice koje ima:

  • najmanje pet godina iskustva u upravljanju projektima;
  • iskustvo u ocjenjivanju projekata.

Nezavisni procjenjivač ne može biti lice koje je dvije godine prije objavljivanja javnog poziva:

  • u radnom odnosu u mediju čije je sjedište u Crnoj Gori;
  • lice ovlašćeno za zastupanje ili je član organa upravljanja ili drugog organa medija čije je sjedište u Crnoj Gori;
  • u ugovornom odnosu sa medijem čije je sjedište u Crnoj Gori;
  • javni funkcioner, u smislu zakona kojim se uređuje sprečavanje korupcije;
  • u radnom odnosu u organu državne uprave koji vrši raspodjelu sredstava.

Članovima Komisije i nezavisnim procjenjivačima pripada naknada za rad.

Komisija nezavisnim procjenjivačima dodjeljuje projektne prijave na osnovu njihove stručne ekspertize i nakon razmatranja bilo kakvog potencijalnog sukoba interesa.

Nezavisni procjenjivači će ocijeniti projektne prijave koristeći kriterijume procjene i podnijeti izvještaje, ocjene i preporuke Komisiji.

Konačnu odluku od raspodjeli sredstava iz Fonda donosi Komisija, većinom glasova.

Kriterijumi procjene i sistem bodovanja regulišu se posebnim pravilnikom koji se objavljuje najkasnije do objavljivanja javnog konkursa.

TRANSPARENTNOST FONDA

Komisija na internet stranici organa državne uprave nadležnog za medije, kao i na portalu e-uprave objavljuje sve informacije od važnosti za sprovođenje i rezultate konkursa.

Komisija u roku od 24 sata na sajtu objavljuje odluku o raspodjeli sredstava iz Fonda.

Odluka mora biti obrazložena i sadržati podatke o projektima, odnosno programima koji će biti finansirani i iznosu sredstava za finansiranje svakog od tih projekata, odnosno programa pojedinačno.

Komisija na internet stranicama objavljuje bodovnu listu za svaki pojedinačni projekat.

NADZOR NAD IMPLEMENTACIJOM PROJEKATA I PROGRAMA

Komisija prati uspješnost realizacije projekata i programa, odnosno programa za koje su dodijeljena sredstva.

Nadzor nad implementacijom projekata i programa vrši se kroz monitoring posjete, pregled dokumentacije i sačinjavanje izvještaja. Komisija definiše detalje i metode praćenja implementacije godišnjim planom nadzora nad implementacijom projekata i programa

Komisija sačinjava i objavljuje godišnji izvještaj o finansiranju projekata i programa, koji sadrži podatke o projektima i programima za koje su dodijeljena sredstva iz Fonda i uspješnosti njihove realizacije, najkasnije do 15. oktobra tekuće godine.

Bliži način sačinjavanja ovog izvještaja propisuje organ državne uprave nadležan za medije.

Provjerite slična mjesta

Mekalister: Crna Gora je predvodnik, pozitivna atmosfera iz Podgorice donijeta u Brisel

Premijer Crne Gore Milojko Spajić kazao je da je proširenje EU na Zapadni Balkan pitanje …